Planowanie posiłków z uwzględnieniem czasu przebywania dziecka w szkole

W poprzednim rozdziale przedstawiono potrzeby żywieniowe dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. Wiemy już, że wielkość zapotrzebowa nia na pożywienie kształtuje się u dziecka w zależności od jego roz woju. Dlatego uwzględniając ten fakt, należy wśród dzieci w wieku szkolnym odróżnić kilka grup wiekowych, tj. dzieci w wieku 7—9 lat charakteryzujących się jeszcze wolnym tempem rozwoju fizycznego, dzieci w wieku 10—12 lat i 13—15 lat w okresie przyspieszonego rozwoju i powyżej 15 łat — młodzież przekształcająca się intensywnie w ludzi dorosłych. Ze względu na duże potrzeby żywieniowe produkty spożywcze, z których przygotowuje się posiłki, powinny być wysoko wartościowe z przewagą zawierających białko zwierzęce, tj. mleko i je go przetwory, mięso, podroby, jaja, warzywa, a także owoce bogate w witaminę C i karoten. Dzieci 7—9 letnie nie wykazują jeszcze dużego łaknienia. Powinny więc otrzymywać w posiłkach produkty łatwo strawne, z odpowiednią ilością składników budulcowych (białka zwierzęce) i regulujących (skła dniki mineralne) Dzieciom w wieku 10—12 lat, wykazującym intensywniejszy rozwój, dużą aktywność fizyczną, powinno się dostarczać poza składnikami białkowymi więcej produktów energetycznych, tj. zbożowych i tłuszczów roślinnych (poza zwierzęcymi). Młodzież 13—15 letnia, szczególnie dziewczynki wkraczające w okres intensywnego rozwoju fizycznego i umysłowego, wykazuje z tych względów duże zapotrzebowanie na białko, wapń, żelazo i witaminy. Szczególną grupę, o czym już wspomniano poprzednio, stanowią chłopcy ok. 15—16 roku życia. Zjadają oni nieraz 1,5 razy więcej niż ich ojcowie. Należy pamiętać, że tych zwiększonych potrzeb nie można zaspokajać tylko zwiększoną ilością pieczywa. Wśród produktów ener getycznych należy uwzględniać również kasze, kluski i większe ilości produktów zawierających białko zwierzęce. Natomiast dziewczęta w tym wieku kończą okres dojrzewania, tracą łaknienie, a ich potrzeby żywieniowe stabilizują się. W tych warunkach zróżnicowanego zapotrzebowania na pożywienie ważne jest właściwe planowanie posiłków i rozłożenie ich w ciągu dnia (nieraz wiele godzin spędzanych w szkole). Dzieciom i młodzieży wskazane jest podawanie 4, a czasami 5 posiłków w ciągu dnia, pokrywających w następujący sposób zapotrzebowa nie kaloryczne (tab. 17). Rozkład posiłków i ich wartość energetyczna odpowiada tradycjom żywieniowym w naszym kraju. Za najbardziej nasycający przyjmuje się posiłek obiadowy, który jak widać w tabeli zajmuje największą część całodziennej puli kalorycznej. Powinien być spożywany w szkole, o ile w domu nie zjada dziecko obiadu między godziną 14 a 16. Natomiast, szczególnie w realizacji posiłków dla dzieci w wieku szkolnym, błędnie podchodzi się do śniadania. Jest to posiłek spożywany po 8—9 godzinnym okresie niejedzenia. Powinien być posiłkiem obfitym, dostarczają cym Vi ilości kalorii z przeznaczonej całodziennej wartości kalorycznej posiłków, pełnowartościowy, tj. dostarczający w odpowiednich propor cjach wszystkie podstawowe składniki pokarmowe. Tymczasem jest często małokaloryczny, złożony ze źle zestawionych produktów spoży wczych, a przecież jest on spożywany przed największym wysiłkiem dziecka w ciągu dnia. Między godziną 10 a 11, tj. najczęściej w szkole, powinien uczeń zjadać drugie śniadanie, obfitsze, o ile mimo zaleceń zjada skromne I śniadanie; nieduże — o ile zjada prawidłowe pierwsze śniadanie. Drugie śniadanie powinna stanowić kanapka (patrz niżej) i najlepiej szklanka mleka, bądź innego płynu. Zapotrzebowanie na płyny w wieku szkolnym, tj. intensywnego wzrastania, jest duże. Dzieci przebywające w szkole 8—10 godzin (szkoły zbiorcze i in.) powinny mieć możliwość zjedzenia w szkole drugiego śniadania i obia du. W domu, po powrocie ze szkoły, mogą zjeść już wtedy podwieczorek i kolację. Jeżeli wymienionych dwóch posiłków nie zjedzą w szkole, czy można sobie wyobrazić, że 3 czy 4 nie zjedzone posiłki zdołają zjeść wieczorem? Jest to prawie niemożliwe. W takich warunkach nie pokrywane są potrzeby' żywieniowe dziecka. Po pewnym czasie dochodzi do stanów niedoborowych (witamin, soli mineralnych, a także białka). Wpływa to niekorzystnie i nieodwracalnie na dalszy rozwój fizyczny dziecka i mniejszą wydolność umysłową (trudności szkolne). O tym należy pamiętać i jeżeli dziecko znajduje się w takiej sytuacji, należy szybko ją unormować. Wskazane jest, aby całodzienne posiłki zaspokajały zapotrzebowanie na wszystkie składniki pokarmowe. Każdy posiłek powinien zawierać białko zwierzęce, a więc do wyboru: mleko, sery, jaja, mięso ryby, czy wędliny, ewentualnie produkt z białkiem roślinnym uzupełniony źródłem białka zwierzęcego, np. galaretka z mleczkiem waniliowym, makaron z tartym żółtym serem itp. W całodziennym jadłospisie powinno znajdować się również dużo jarzyn, warzyw i owoców, najlepiej w for mie surowej. Ważne jest urozmaicenie posiłków, unikanie monotonności i jedno stronności posiłków planowanych w ciągu dnia i niepowtarzanie takich samych zestawów dzień po dniu. Urozmaicenie podawanych potraw pod względem barwy, smaku i zapachu na pewno wpływa pobudzająco na apetyt.

29.01.2011. 19:01