Otyłość

Co to znaczy otyłość? Kiedy rozpoznajemy, że dziecko jest za grube? Do otyłości u człowieka dochodzi w wyniku odkładania się tłuszczu w tkance tłuszczowej, w której u dzieci może dojść do zwiększenia liczby komórek, lub dochodzi — jak wiadomo — do ich powiększenia; ewentualnie działają oba te procesy. Uważa się, że otłuszczenie, tj. odkładanie się tłuszczu w organizmie, jest spowodowane nadmiarem spożywanej energii w stosunku do wydalanej i w stosunku do potrzeb. Do produktów z reguły powodujących otłuszczenie należą szczególnie węglowodany i tłuszcze spożywane w nadmiarze. Jak wiemy, są to składniki dostarczające organizmowi energię. Co to znaczy nadmiar spożycia energii? Nadmiar energii to ilość przekraczająca potrzeby żywieniowe danego dziecka. Ten nadmiar spożywanej energii należy rozpatrywać indywidualnie. Zalecenia żywie niowe, z którymi czytelnik zapoznał się w poprzednich rozdziałach, mogą być również wykorzystane do oceny nadmiaru spożycia energii przez dziecko w ciągu dnia. Stwierdzono bowiem, że dzieci w tym samym wieku żywione według przyjętych w świecie zaleceń spożycia, jedne wykazują prawidłowy przyrost wagi ciała w stosunku do wzrostu, inne zaś wykazują przyrost wagi ciała przekraczający te normy. Te dzieci najczęściej pochodzą z rodzin obciążonych otyłością. Wykazano, że w rodzinach, gdzie rodzice są otyli, w 80% ich dzieci też będą otyłe. Jeśli jedno z rodziców jest otyłe, to ok. 40% dzieci jest również otyłych. Z powyższych danych wynika, że szczególnie zagrożone otyłością są dzieci z rodzin obciążonych otyłością. To zagrożenie występuje już w okresie niemowlęcym. Przede wszystkim karmienie piersią i późne wprowadzenie pierwszego bezmlecznego posiłku zapobiega otyłości nie mowlęcia. Karmienie sztuczne związane nierzadko z podawaniem dziec ku mieszanek przygotowywanych z nadmiernych ilości mleka sproszkowanego lub wczesne urozmaicanie mieszankami wzbogacanymi węglowodanami jest poważnym zagrożeniem wystąpienia otyłości już u niemowlęcia. Dzieci starsze powinny starannie przestrzegać zaleceń co do ilości i jakości spożywanych pokarmów, a w przypadku gdy i ta ilość spożywana dziennie powoduje nadmierne przyrosty wagi ciała, powinna ona ulec zmniejszeniu. Tymczasem dzieci starsze z nadmiarem wagi często wykazują nadmierne łaknienie; między posiłkami głównymi lubią „pojadać" i to najczęściej słodycze lub dodatkowe kanapki z masłem i wędliną. Wykazano, że jedna 100 gramowa kromka chleba z masłem spożywana codziennie i stanowiąca ten nadmiar energetyczny, o którym wyżej wspomniano, może spowodować po roku u młodego człowieka, który już nie rośnie, 8 kilogramowy przyrost wagi ciała. Istnieje również dodatnia zależność między urodzeniową wagą ciała, wagą ciała w pierwszym kwartale pierwszego roku życia i wagą ciała w okresie wczesnego dzieciństwa — duże noworodki z dobrym łaknieniem rozwijają się w kierunku dużych i ciężkich niemowląt, a na stępnie ciężkich 2 i 3 latków. Niemowlęta karmione piersią, choć urodzone z dużą wagą ciała, mniej są narażone na otłuszczenie. Wpływ czynników zewnętrznych jest wyraźny tak znacznie, że u niemowląt karmionych piersią wczesne wprowadzenie bezmlecznego posiłku zawierającego produkty zbożowe wpływa na większe przyrosty wagi ciała niż u niemowląt później otrzy mujących taki posiłek. Dlatego zapobieganie otyłości polega na starannym przestrzeganiu zaleceń żywieniowych, niedopuszczenie do „pojadania" i pobudzaniu dziecka do aktywności fizycznej. W czasie zajęć ruchowych dziecko nie je, a po zabawach ruchowych powinien u tych dzieci następować główny posiłek. Aktywność fizyczną należy również uwzględniać w postępowaniu mającym na celu obniżanie nadmiernej wagi ciała. Postępowanie mające na celu „odchudzenie" dziecka nie jest takie proste jakby się wydawało, szczególnie u młodszych dzieci, które nie czują się nieszczęśliwe z powodu otyłości, a motywacja do zmniejszania wagi ciała jest ważna. Muszą ją wobec tego posiadać rodzice. Najproś ciej wyrażona sprowadza się do udowodnionych faktów, że otyłe dziecko to w przyszłości otyły dorosły, a otyły dorosły — to człowiek zagrożony nadciśnieniem, chorobą wieńcową czy cukrzycą. Dlatego do otyłości nie należy dopuszczać, a utrwalającą się otyłość należy szybko opanować i zredukować. Wiemy, że powstaje ona na skutek spożywania nadmiaru energii, który to nadmiar należy często rozpatrywać indywidualnie, na podstawie obserwacji dziecka. Istotny przy tym jest model odżywiania się rodziny, szczególnie jeżeli rodzice, albo jedno z rodziców, są otyli. Zacząć więc trzeba najlepiej od zmniejszenia wartości energetycznej posiłków spożywanych przez rodzinę w ogóle, a wtedy z tego w sposób bezbolesny będzie korzystało dziecko. W przypadku niedużego stopnia otyłości u dziecka, celem wstępnym zastosowanej diety powinno być uzyskanie, poprzez ograniczenie war tości kalorycznej diety, utrzymywania się wagi ciała na tym samym poziomie przy zachowanym tempie wzrastania wysokości ciała (wymaga to więc okresowej kontroli wagi ciała i wzrostu dziecka), tak że dziecko zużywa spożywane składniki tylko na wzrost. Dopiero u bardzo otyłych dzieci należy zastosować większe ograniczenie spożycia, by uzyskać stopniowe zmniejszanie się wagi ciała. Wymaga to porady i stałej kontroli lekarza. Dieta, nawet jeżeli zmniejszamy jej wartość energetyczną, powinna zachować proporcje poszczególnych składników odżywczych w stosunku do siebie. Ograniczamy więc tłuszcze przez: niesmażenie produktów, lecz przygotowywanie ich w postaci „z wody", stosowanie potraw mięsnych z mięsa nie zawierającego widocznego tłuszczu, tj. mięsa chudego, ograniczenie spożycia sera, masła lub margaryny. Ograniczamy spożycie węglowodanów przez: niepodawanie słodzonych płynów, zmniejszenie ilości (wyeliminowanie) węglowodanowych produk tów zjadanych między posiłkami, wyeliminowanie węglowodanowych słodkich deserów i zastąpienie ich owocami. Te ograniczenia nie powinny w sposób istotny zmieniać pokrycia zapotrzebowania na poszczególne składniki pokarmowe, co jest warun kiem nieszkodliwości takiej diety, ograniczającej dzienne spożycie. Wzrost i dalszy rozwój dziecka pozostaną nieupośledzone.

29.01.2011. 19:13