Miażdżyca naczyń tętniczych

Już dawno uznano, że do chorób cywilizacyjnych należy miażdżyca. Jest to choroba spowodowana wieloma czynnikami przyczynowymi. Przynajmniej trzy spośród dziesięciu poznanych związane są z nieprawi dłowym żywieniem, tj. podwyższone stężenie substancji tłuszczowych we krwi (przede wszystkim cholesterolu), otyłość, nadciśnienie i przecu krzenie krwi (cukrzyca). U wielu ludzi można nie dopuścić do powstania tych stanów, stosując prawidłowe odżywianie. Istnieją dowody na to, że pierwsze zmiany miażdżycowe w tętnicach można stwierdzić już w niemowlęctwie. Najwcześniejszym objawem choroby są nastrzyk nięcia tłuszczowe w naczyniach tętniczych. Jak wykazały badania po śmiertne niemowląt, które zginęły w wypadkach drogowych, takie na strzyknięcia tłuszczowe stwierdzano w tętnicach szyjnych, a w później szym dzieciństwie, podobnie jak u młodych dorosłych, w aorcie (tętnicy głównej). Te nastrzyknięcia tłuszczowe zmieniają się potem w płytki, które doprowadzają do zatkania naczyń tętniczych; jeżeli dotyczy to naczyń wieńcowych serca — do zawału serca. Stwierdzono również, że nastrzyknięcia tłuszczowe mogą nie przeobrażać się w płytki, o ile stosuje się racjonalne żywienie. Karmienie piersią przez wiele miesięcy i stosowanie potem właściwej, pełnowartoś ciowej diety zapobiegającej dalszym zmianom tłuszczowym w naczyniach tętniczych, może znacznie opóźnić wystąpienie miażdżycy do okresu życia człowieka, kiedy staje się ona naturalnym objawem starze nia się organizmu. Jakie składniki diety mogą szkodzić, a jaka dieta może mieć wpływ zapobiegający wystąpieniu objawów miażdżycy już w wieku dziecięco młodzieżowym? Pamiętać należy, że szczególnie zagrożone wczesnym wystąpieniem ob jawów miażdżycy są dzieci rodziców, którzy sami między 40 a 50 rokiem życia przeżyli zawał lub wylew krwawy do mózgu. Prawie zawsze różne, wczesne, biochemiczne objawy miażdżycy występują u dzieci rodziców chorujących przed 40 rokiem życia na wyżej wymienione choroby, ewentualnie u dzieci wykazujących wrodzone zaburzenia przemiany tłuszczowej. Związek większego stężenia tłuszczów (przede wszystkim cholesterolu) we krwi ze spożyciem zbyt dużych ilości tłuszczu zwierzęcego (masło, smalec) jest znany. Można obserwować taki stan już u niemowląt żywionych pełnotłustym mlekiem krowim. Nigdy nie obserwuje się dużego stężenia cholesterolu u niemowląt karmionych piersią i wpływu tłuszczów spożywanych przez karmiącą matkę na wielkość stężenia cholesterolu we krwi karmionego jej mlekiem niemowlęcia. Ten związek za dużego spożycia tłuszczów zwierzęcych ze zwiększeniem cholesterolu we krwi obserwuje się również w późniejszym dzieciństwie i u dzieci w wieku szkolnym. Wykazano więc, że na stężenie cholesterolu we krwi, który stanowi największy czynnik zagrożenia dla powstania miaż dżycy, wpływa rodzaj diety. Kiedy powinno się dziecku wprowadzić dietę zapobiegającą powstawaniu miażdżycy? Czy należy ten rodzaj żywienia zalecać wszystkim dzieciom, czy dzieciom szczególnego zagrożenia? Jedynie słuszny sposób żywienia niemowląt o bezwzględnym znaczeniu zapobiegawczym — to karmienie piersią z wprowadzeniem nie wcześniej niż między 5 a 6 miesiącem życia pierwszego posiłku bezmlecznego, a po odstawieniu od piersi stosowanie mleka modyfikowanego, szczególnie w zakresie tłuszczu, tj. tłuszcz tego mleka powinien w ok. XA—Vi zawierać tłuszcz roślinny jako źródło kwasów tłuszczowych nienasyco nych, ale ilość tłuszczu nie powinna być w tym mleku ograniczana. Żywienie dzieci starszych powinno również uwzględniać potrzeby rozwojowe. Dzienna racja pokarmowa musi więc składać się ze skład ników zawartych w 4 podstawowych grupach produktów spożywczych, uwzględniając w poprzednich rozdziałach wymieniany stosunek białek do tłuszczów i węglowodanów. Natomiast słuszne jest zastąpienie pewnej części tłuszczów zwierzęcych tłuszczem roślinnym, zawierającym wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Nie należy używać soli do dosalania potraw, ograniczać słodycze zawierające sacharozę, zastępując je produktami zawierającymi węglowodany złożone lub cukry proste, jak owoce, niektóre warzywa i inne. U dzieci wykazujących skłonności do tycia należy kontrolować wagę ciała i redukować nadmiary spożywanych produktów w diecie. W rodzinach zagrożonych wczesnym występowaniem miażdżycy trzeba przestrzegać w żywieniu ograniczania spożywania składników pokarmowych miażdżycogennych przez całą rodzinę. W ten sposób dzieci w rodzinie przyswajają sobie właściwy model żywienia na całe życie. O jakich zasadach zapobiegawczego żywienia dzieci należy szczególnie pamiętać? Należy koniecznie karmić piersią w pierwszym roku życia. Po pierwszym roku życia nie można przekraczać ilości tłuszczu w dziennej racji pokarmowej ponad 32% wartości energetycznej dzien nego posiłku (zapotrzebowania energetycznego), przy uwzględnianiu w tej ilości tłuszczu tłuszczów roślinnych. Ciągle trzeba redukować ilości słodyczy zawierających sacharozę (cukier buraczany) na korzyść węglowodanów złożonych (skrobia), owoców i jarzyn. Nie dosałać potraw. Praktycznie nie stosując specjalnych wyliczeń, co jest na pewno uciążliwe, w żywieniu dzieci — z myślą o zapobieganiu chorobom cywilizacyjnym, a właściwie promowaniu zdrowia — należy pamiętać, że po pierwszym roku życia słuszne jest stosowanie następujących zaleceń: mleko o małej zawartości tłuszczu (2%), mięso chude, tj. wołowe, cielęcinę, drób i ryby; nie stosować mięsa wieprzowego, jaja — podawać po jednym, ok. 4 razy w tygodniu, nie przyzwyczajać, ewentualnie redukować znacznie spożywanie słodyczy i słodzonych płynów, nie dosałać potraw i innych elementów w spożywanych posiłkach, stosować bez ograniczeń jarzyny, warzywa, owoce, niesłodzone soki owocowe z wykluczeniem szczególnie w pierwszych 3 latach życia owoców alergizujących, tj. cytrusowych, poziomek, truskawek, a nie rzadko także bananów, dbać by spożywane, choć zalecane, produkty spożywcze i zawarte w nich składniki pokarmowe nie przekraczały potrzeb żywieniowych dziecka, powodując niekorzystne utrwalanie się nadmiernej wagi ciała. Dlatego w ocenie prawidłowości żywienia ważnym czynnikiem (między wieloma innymi) jest okresowa kontrola wagi ciała (ważenie dziecka).

29.01.2011. 19:16

Nadciśnienie tętnicze

25 lat temu zaobserwowano, że nadmierne spożywanie soli w okresie niemowlęcym może powodować nadciśnienie tętnicze w wieku dojrzałym u człowieka. W każdym wielomilionowym społeczeństwie kilka milionów ludzi, począwszy od dzieciństwa, wykazuje nadciśnienie tęt nicze. Tylko zmiana diety polegająca na niesoleniu potraw może tę liczbę zmniejszyć. W Stanach Zjednoczonych od kilkunastu lat nie używa się soli w kuchni dziecięcej, a także przemysłowe przetwory spożywcze nie są dosalane. Stwierdzono — o czym już wspomniano poprzednio — że niemow lęta spożywają wielokrotnie więcej soli kuchennej (chlorku sodu) niż wynosi ich zapotrzebowanie. Niemowlęta karmione wyłącznie piersią spożywają ok. 10 razy mniej soli niż karmione sztucznie, co może stanowić model prawidłowego dziennego spożycia soli kuchennej. Wy nika to z faktu, że zawartość chlorku sodu, a więc sodu w mleku kobiecym, jest kilkakrotnie niższa niż w mleku krowim. W późniejszym okresie dzieciństwa i dalszym życiu nie zaleca się więc używania soli do dosalania potraw. Mleko, chleb, a przede wszystkim białko zwierzęce zawierające dużo chlorku sodu powodują, że każdy człowiek przekracza — nawet nie dosalając potraw — zapotrzebowanie dzienne na ten składnik pokarmowy. Potrzeba dosalania potraw u zdrowego człowieka wynika z niewłaściwego przyzwyczajenia smakowego wdrożonego od dzieciństwa. Nie wyrabiajmy w naszych dzieciach potrzeb smakowych dorosłych. Nie dodawajmy soli do jakichkolwiek potraw podawanych dziecku, mimo istniejących przepisów kuchennych tych potraw. Nie jedząc solonych potraw sami również zyskamy na zdrowiu.

29.01.2011. 19:14

Otyłość

Co to znaczy otyłość? Kiedy rozpoznajemy, że dziecko jest za grube? Do otyłości u człowieka dochodzi w wyniku odkładania się tłuszczu w tkance tłuszczowej, w której u dzieci może dojść do zwiększenia liczby komórek, lub dochodzi — jak wiadomo — do ich powiększenia; ewentualnie działają oba te procesy. Uważa się, że otłuszczenie, tj. odkładanie się tłuszczu w organizmie, jest spowodowane nadmiarem spożywanej energii w stosunku do wydalanej i w stosunku do potrzeb. Do produktów z reguły powodujących otłuszczenie należą szczególnie węglowodany i tłuszcze spożywane w nadmiarze. Jak wiemy, są to składniki dostarczające organizmowi energię. Co to znaczy nadmiar spożycia energii? Nadmiar energii to ilość przekraczająca potrzeby żywieniowe danego dziecka. Ten nadmiar spożywanej energii należy rozpatrywać indywidualnie. Zalecenia żywie niowe, z którymi czytelnik zapoznał się w poprzednich rozdziałach, mogą być również wykorzystane do oceny nadmiaru spożycia energii przez dziecko w ciągu dnia. Stwierdzono bowiem, że dzieci w tym samym wieku żywione według przyjętych w świecie zaleceń spożycia, jedne wykazują prawidłowy przyrost wagi ciała w stosunku do wzrostu, inne zaś wykazują przyrost wagi ciała przekraczający te normy. Te dzieci najczęściej pochodzą z rodzin obciążonych otyłością. Wykazano, że w rodzinach, gdzie rodzice są otyli, w 80% ich dzieci też będą otyłe. Jeśli jedno z rodziców jest otyłe, to ok. 40% dzieci jest również otyłych. Z powyższych danych wynika, że szczególnie zagrożone otyłością są dzieci z rodzin obciążonych otyłością. To zagrożenie występuje już w okresie niemowlęcym. Przede wszystkim karmienie piersią i późne wprowadzenie pierwszego bezmlecznego posiłku zapobiega otyłości nie mowlęcia. Karmienie sztuczne związane nierzadko z podawaniem dziec ku mieszanek przygotowywanych z nadmiernych ilości mleka sproszkowanego lub wczesne urozmaicanie mieszankami wzbogacanymi węglowodanami jest poważnym zagrożeniem wystąpienia otyłości już u niemowlęcia. Dzieci starsze powinny starannie przestrzegać zaleceń co do ilości i jakości spożywanych pokarmów, a w przypadku gdy i ta ilość spożywana dziennie powoduje nadmierne przyrosty wagi ciała, powinna ona ulec zmniejszeniu. Tymczasem dzieci starsze z nadmiarem wagi często wykazują nadmierne łaknienie; między posiłkami głównymi lubią „pojadać" i to najczęściej słodycze lub dodatkowe kanapki z masłem i wędliną. Wykazano, że jedna 100 gramowa kromka chleba z masłem spożywana codziennie i stanowiąca ten nadmiar energetyczny, o którym wyżej wspomniano, może spowodować po roku u młodego człowieka, który już nie rośnie, 8 kilogramowy przyrost wagi ciała. Istnieje również dodatnia zależność między urodzeniową wagą ciała, wagą ciała w pierwszym kwartale pierwszego roku życia i wagą ciała w okresie wczesnego dzieciństwa — duże noworodki z dobrym łaknieniem rozwijają się w kierunku dużych i ciężkich niemowląt, a na stępnie ciężkich 2 i 3 latków. Niemowlęta karmione piersią, choć urodzone z dużą wagą ciała, mniej są narażone na otłuszczenie. Wpływ czynników zewnętrznych jest wyraźny tak znacznie, że u niemowląt karmionych piersią wczesne wprowadzenie bezmlecznego posiłku zawierającego produkty zbożowe wpływa na większe przyrosty wagi ciała niż u niemowląt później otrzy mujących taki posiłek. Dlatego zapobieganie otyłości polega na starannym przestrzeganiu zaleceń żywieniowych, niedopuszczenie do „pojadania" i pobudzaniu dziecka do aktywności fizycznej. W czasie zajęć ruchowych dziecko nie je, a po zabawach ruchowych powinien u tych dzieci następować główny posiłek. Aktywność fizyczną należy również uwzględniać w postępowaniu mającym na celu obniżanie nadmiernej wagi ciała. Postępowanie mające na celu „odchudzenie" dziecka nie jest takie proste jakby się wydawało, szczególnie u młodszych dzieci, które nie czują się nieszczęśliwe z powodu otyłości, a motywacja do zmniejszania wagi ciała jest ważna. Muszą ją wobec tego posiadać rodzice. Najproś ciej wyrażona sprowadza się do udowodnionych faktów, że otyłe dziecko to w przyszłości otyły dorosły, a otyły dorosły — to człowiek zagrożony nadciśnieniem, chorobą wieńcową czy cukrzycą. Dlatego do otyłości nie należy dopuszczać, a utrwalającą się otyłość należy szybko opanować i zredukować. Wiemy, że powstaje ona na skutek spożywania nadmiaru energii, który to nadmiar należy często rozpatrywać indywidualnie, na podstawie obserwacji dziecka. Istotny przy tym jest model odżywiania się rodziny, szczególnie jeżeli rodzice, albo jedno z rodziców, są otyli. Zacząć więc trzeba najlepiej od zmniejszenia wartości energetycznej posiłków spożywanych przez rodzinę w ogóle, a wtedy z tego w sposób bezbolesny będzie korzystało dziecko. W przypadku niedużego stopnia otyłości u dziecka, celem wstępnym zastosowanej diety powinno być uzyskanie, poprzez ograniczenie war tości kalorycznej diety, utrzymywania się wagi ciała na tym samym poziomie przy zachowanym tempie wzrastania wysokości ciała (wymaga to więc okresowej kontroli wagi ciała i wzrostu dziecka), tak że dziecko zużywa spożywane składniki tylko na wzrost. Dopiero u bardzo otyłych dzieci należy zastosować większe ograniczenie spożycia, by uzyskać stopniowe zmniejszanie się wagi ciała. Wymaga to porady i stałej kontroli lekarza. Dieta, nawet jeżeli zmniejszamy jej wartość energetyczną, powinna zachować proporcje poszczególnych składników odżywczych w stosunku do siebie. Ograniczamy więc tłuszcze przez: niesmażenie produktów, lecz przygotowywanie ich w postaci „z wody", stosowanie potraw mięsnych z mięsa nie zawierającego widocznego tłuszczu, tj. mięsa chudego, ograniczenie spożycia sera, masła lub margaryny. Ograniczamy spożycie węglowodanów przez: niepodawanie słodzonych płynów, zmniejszenie ilości (wyeliminowanie) węglowodanowych produk tów zjadanych między posiłkami, wyeliminowanie węglowodanowych słodkich deserów i zastąpienie ich owocami. Te ograniczenia nie powinny w sposób istotny zmieniać pokrycia zapotrzebowania na poszczególne składniki pokarmowe, co jest warun kiem nieszkodliwości takiej diety, ograniczającej dzienne spożycie. Wzrost i dalszy rozwój dziecka pozostaną nieupośledzone.

29.01.2011. 19:13