Zalecane spożycie białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin i soli mineralnych

Białko jako podstawowy materiał budulcowy (tj. białko zwierzęce) jest szczególnie potrzebne kobiecie ciężarnej i szybko rosnącemu w jej łonie dziecku. Potrzeby dotyczą przede wszystkim pełnowartościowego białka zwierzęcego, które dostarcza aminokwasy nie produkowane przez organizm człowieka. W całkowitej, zalecanej ilości białka, białko zwierzę ce powinno stanowić 50%. Ogólną ilość białka w dziennej racji pokar mowej należy zwiększyć o ok. 30 g. Bogatym źródłem białka zwierzęce go są: mleko, sery, jaja i mięso, natomiast białka roślinnego — produk ty zbożowe (chleb, kasze, makarony), a także jarzyny strączkowe. Białko roślinne z tych produktów wykorzystywane jest do celów budul cowych, jeżeli łączymy je z jakimś produktem zawierającym białko pochodzenia zwierzęcego. Natomiast spożywanie dużych ilości białka w ubogiej energetycznie racji pokarmowej nie spełnia celów budulcowych, gdyż zużywane jest dla dostarczenia energii (kalorii). O tym należy pamiętać. Młode kobiety, które nie chcą znacznie zwiększyć wagi ciała w czasie ciąży, powinny ograniczyć ilość chleba, ziemniaków, czy tłuszczów, zmniejszając w ten sposób ilość energii zalecanej w cza sie ciąży. Spożywając w to miejsce mięso, jaja i sery, doprowadzają do diety niewyrównanej, nieracjonalnej, nie pokrywającej potrzeb ciężarnej i rosnącego płodu, bowiem białko zwierzęce zawarte w tych produktach /.ostaje wtedy zużyte przez organizm do celów energetycznych. Białko w całej wartości kalorycznej diety powinno stanowić ok. 11% (lg białka to 4 kalorie).

Tłuszcze natomiast są bogatym źródłem energii i w diecie kobiety ciężarnej powinny dostarczać ok. 30% wartości energetycznej racji po karmowej (1 g tłuszczu to 9 kalorii). Powinny one pochodzić z różnych produktów spożywczych, jak masło, oleje roślinne (np. słonecznikowy, sojowy, rzepakowy bezerukowy), a najmniej ze słoniny i smalcu. Róż norodne tłuszcze stosowane w diecie dostarczają kwasów tłuszczowych niezbędnych dla prawidłowych przemian organizmu matki i płodu. Tłuszcze są również źródłem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, których organizm człowieka sam nie produkuje. Węglowodany powinny pokrywać (50—60%) , tj. ok. 300 g ogól nego zapotrzebowania kalorycznego (1 g węglowodanów = 4 kcal). Ich źródłem są produkty zbożowe: chleb, kasze, makarony, ryż, warzywa i owoce, a także cukry i słodycze. Te ostatnie powinny być spożywane w minimalnych ilościach. Węglowodany złożone (skrobia roślinna i zwierzęca), których źródłem są pierwsze z wymienionych produktów, rozkładają się w przewodzie pokarmowym na cukry proste, które pokrywają potrzeby organiz mu, a nie szkodzą tak jak sacharoza zawarta w słodyczach (dwu cukier), stanowiąca cukier spożywczy. Powoduje ona próchnicę zębów, także przyspiesza procesy miażdżycowe w naczyniach krwionośnych, może prowadzić do otyłości. W ciąży zwiększa się również zapotrzebowanie na witaminy, sole mineralne i wodę.

Witaminy — należy szczególnie pamiętać o kilku witaminach, których niedobór może zagrażać zdrowiu ciężarnych. Kwas foliowy — znany jest fakt dużego zapotrzebowania na tę wita minę w czasie ciąży, dlatego należy pamiętać o codziennym spożywaniu folacyny (nieodzownej w przemianach gwałtownie rosnących tkanek płodu), w ilości 400—800 mikrogramów. Dobrym naturalnym źródłem folanów (związki typu kwasu foliowego) bardzo szeroko rozpowszech nionych w przyrodzie są tkanki wielu roślin i zwierząt. W największych ilościach folany występują w zielonych warzywach liściastych, takich jak sałata, szpinak, czy brokuły. Bogatym źródłem folanów są wątroba, mięso i drożdże. Pamiętać także należy o zwiększonym zapotrzebowaniu na witaminę A i D. Są to witaminy rozpuszczalne w tłuszczach. Witaminę A znajdujemy w maśle, mleku, serach i jajach, a także w marchwi, pomido rach i innych warzywach. Natomiast witamina D występuje w tłusz czach zwierzęcych w zbyt małej ilości, by pokryć zapotrzebowanie. Należy ją dostarczać z preparatów farmaceutycznych w ilości ok. 500 jednostek dziennie. W takiej ilości zawarta jest w tabletkach multi witaminy (Polfa) lub w polskich oleistych preparatach witaminy D — 1 kropla zawiera ok. 450 j.m. tej witaminy. Rozpuszczalna w tłuszczach jest też witamina E. Zapotrzebowanie na nią w ciąży wzrasta umiarkowanie. Znacznie zwiększa się jedynie przy spożywaniu diet zawierających oleje roślinne. Bogatym źródłem witami ny E są całe ziarna zbóż, zielone warzywa liściaste — kapusta, sałata, szpinak i inne. Inne witaminy takie jak witaminy z grupy B w diecie prawidłowo odżywiającej się ciężarnej pokrywają jej zapotrzebowanie. Należy wie dzieć, że właściwy, wyżej opisany, dobór produktów spożywczych w diecie zapewnia pokrycie na wszystkie witaminy, poza witaminą D. Jeżeli dodajemy witaminy do diety z preparatów wielowitaminowych zawierających zawsze witaminę A, a także często witaminę D w dawce 1000 j.m./1 tabletkę, możemy przekroczyć zapotrzebowanie na te wita miny, co może wpłynąć niekorzystnie na płód. Witaminy w postaci środków farmaceutycznych należy więc używać pod kontrolą lekarza.

Sole mineralne — stanowią nieodzowne w żywieniu składniki pokarmowe, które — tak jak wymienione poprzednio — muszą być codziennie dostarczane organizmowi — matce i noszonemu w jej łonie dziecku. Dlatego również zapotrzebowanie na te składniki pokarmowe wzrasta w czasie ciąży. Niedobór niektórych z nich, jeżeli nie są dostar czane, daje szybko znać o sobie w postaci różnych objawów, jak np. niedokrwistość u kobiet źle odżywiających się. Żelazo — zapotrzebowanie na ten pierwiastek w okresie ciąży jest duże. W drugiej połowie ciąży nie pokrywa go nawet zrównoważona dieta zawierająca ok. 15 mg żelaza. Należy wtedy dodatkowo codzien nie przyjmować 30—60 mg żelaza z preparatów farmaceutycznych, zapisanych przez lekarza. Utrzymuje to stężenie żelaza w organizmie ciężarnej, a także pozwala na odkładanie się żelaza u płodu. Ten zapas wystarcza donoszonemu niemowlęciu na 2—3 miesięcy po urodzeniu. Dobrym źródłem żelaza są: mięso, podroby, jak wątroba, żółtko jaj, jarzyny, takie jak szpinak, fasola i groch. Wapń jest pierwiastkiem wykazującym największy wzrost zapotrzebowania w czasie ciąży. Wynika to ze wzrastających potrzeb płodu w dru giej połowie ciąży. Szybko rozwijający się w tym czasie układ kostny płodu wymaga dużych ilości materiału budulcowego. W stosunku do drugiego miesiąca życia płodowego potrzeby te wzrastają więcej jak 10 krotnie. Wymaga to zwiększenia norm zalecanych w żywieniu przed ciążą o 100%, a nawet więcej — do 1,5—2 g dziennie. Takie ilości może pokryć jedynie dieta zawierająca odpowiednie ilości mleka i pro duktów mlecznych. Sód jest pierwiastkiem odkładającym się w tkankach matki i płodu. Prawidłowa wyrównana dieta zawierająca mięso, jaja, mleko i produkty zbożowe, tj. pokrywająca zapotrzebowanie na białko zwierzęce, do starcza odpowiedniej ilości sodu (i chloru) i nie wymaga dodatkowego solenia potraw. Używanie soli kuchennej jako dodatku do potraw, wynikające często ze złego przyzwyczajenia przed ciążą, może dla cięża rnej być szkodliwe, szczególnie w przypadku obrzęków i nadciśnienia. Inne sole mineralne (pierwiastki) dostarczane są w odpowiedniej ilości, jeśli ciężarna kobieta odżywia się prawidłowo. Poza wyżej wymieniony mi wskazówkami prawidłowe odżywianie się ciężarnej oznacza również, że jej dieta jest pełnowartościowa, urozmaicona, łatwo strawna, smacz na. Każdy posiłek zjadany w ciągu dnia, a powinno tych posiłków być 5, powinien zawierać wszystkie niezbędne dla ciężarnej i płodu skład niki pokarmowe w odpowiednich ilościach. W początkowym okresie ciąży przy braku łaknienia, wymiotach, łaknieniu opacznym (tzn. chęci jedzenia „dziwnych" potraw lub produktów), nadwrażliwości na zapa chy, należy dietę w miarę możliwości przez ten przemijający okres dostosować do tych fizjologicznych stanów. W czasie ciąży nie wolno pić alkoholu, mocnej kawy, ani palić papierosów. Zalecenia stosowania składników pokarmowych, które kobieta ciężarna powinna spożywać w swoich codziennych posiłkach, w porównaniu ze składem diety w okresie przed ciążą, przedstawia tab. 1. Na podstawie wyższych ilości energii i składników pokarmowych dla kobiety przed ciążą, umiarkowanie pracującej (2300 kcal = 9630 kJ), niektórzy autorzy zalecają w ciąży zwiększenie ilości energii o 500 kcal (2093 kJ) dziennie, białka o 25 g, tłuszczu o 15—20 g, węglowodanów o ok. 70 g, a także wyższe dzienne dawki witamin z grupy B o 0,5 do podwojenia tej dawki. Ilości zalecane przez RDA wymienione w tab. 1 zapewniają, jak wykazały odpowiednie badania naukowe, optymalny przyrost wagi cia ła w czasie ciąży, tj. 10—12 kg kobietom zdrowym z prawidłową wagą ciała przed ciążą. Przy tym akceptowane jest zalecenie jedzenia zgodnie z wykazywanym przez kobietę ciężarną łaknieniem, z tym zastrzeże niem, że po okresie zwiększonego łaknienia w pierwszym trymestrze, częstych wtedy wymiotów, w następnych okresach ciąży apetyt powinien być zaspokajany z wykorzystaniem określonych produktów spoży wczych dostarczających nieodzowne składniki pokarmowe, jak opisano to wyżej. Czasami brak wiedzy o odpowiednim odżywianiu sprawia, że kobiety ciężarne zaspokajając apetyt zjadają potrawy smaczne i pociągające, ale nie pokrywające potrzeb żywieniowych kobiety ciężarnej, co może spowodować, zarówno u kobiety, jak i u płodu, zaburzenia w odżywianiu, najczęściej niedobory żywieniowe u matki, a także u płodu. Kobiety w ciąży, u których nastąpił niewielki przyrost wagi ciała, przy prawidłowym przyroście u płodu, powinny wiedzieć, że dzieje się to kosztem ich tkanek, które są źródłem składników pokarmowych dla płodu pokrywającego kosztem matki swoje potrzeby żywieniowe. Matce może nie wystarczać nawet na odnowę własnych tkanek. W przypadku nadmiernego przyrostu wagi ciała ciężarnej, najczęściej dzieje się to na skutek nadmiernego spożywania węglowodanów, waga matki przyrasta, ale jeżeli płód rozwija się prawidłowo, czyni to znowu kosztem tkanek matczynych, co podtrzymuje stały, często gwałtowny przyrost tkanek płodu. Przedstawiony sposób odżywiania się kobiety ciężarnej zaleca się kobietom umiarkowanie pracującym zawodowo, bez dużego wysiłku fizycznego, bądź zajmujących się gospodarstwem domowym, co nie wymaga dużego wysiłku fizycznego, bowiem ćwiczenia i umiarkowany wysiłek fizyczny są wręcz wskazane w czasie ciąży. Wyniki badań naukowych nad wpływem ćwiczeń i wysiłku fizycz nego na przebieg ciąży wskazują, że kobiety ciężarne mogą bezpiecznie pracować fizycznie, stosując wysiłek, do jakiego były przyzwyczajone przed ciążą, pod warunkiem, że przerywają tę pracę w momencie, kiedy są zmęczone. Pod koniec ciąży jednak dochodzi do rozluźnienia stawów biodrowych i zmienia się środek ciężkości ciała kobiety ciężarnej i wtedy powstać może zagrożenie niedonoszenia ciąży. Każdy wysiłek fizyczny zwiększa wydatek energetyczny i jeśli wynika z wykonywanego zawodu, to zwiększa stale zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe, przede wszystkim te, które stanową jej źródło, tj. węglowodany i tłuszcze. W porównaniu z kobietą nie pracującą zawodowo lub wykonującą pracę nie wymagającą wysiłku fizycznego (np. praca siedząca i jej podobna), kobieta pracująca fizycznie powinna spożywać o 500 kcal (2093 kJ) więcej. Kobieta ciężarna pracująca zawodowo fizycznie wymaga również o 10 g więcej białka (np. zawartego w ok. 35 g mięsa), 75—100 g więcej węglowodanów złożonych (np. z odpowiedniej porcji makaronu), a tak że o 10 g więcej tłuszczu (np. oleju do potraw). W takich warunkach wysiłek fizyczny może być stosowany przez cały okres ciąży z zastrzeżeniami wyżej opisanymi.

29.01.2011. 15:11