Żywienie Dzieci Zdrowych

Dziś wiemy, że właściwe żywienie dzieci — począwszy od ich życia płodowego poprzez okres noworodkowy, niemowlęcy i dalsze okresy życia — warunkuje optymalny, prawidłowy, osobniczy rozwój dziecka, taki, jaki został mu zakodowany przez naturę. Dzięki właściwemu żywieniu dziecko zdrowe osiąga genetycznie uwarunkowany poziom wzrostu, poziom inteligencji, łatwość przystosowy wania się do warunków życia i kreowania ich w miarę potrzeby. Stale sprawdzana i uzupełniana w wyniku badań naukowych wiedza o żywieniu dzieci pozwala wnioskować, że żywienie dzieci — od uro dzenia oparte na naukowych podstawach — może zapobiegać wystąpieniu niektórych chorób, tzw. cywilizacyjnych, lub warunkować ich łagodniejszy przebieg. Wyniki stale prowadzonych badań naukowych w zakresie żywienia człowieka wskazują również, że niektóre powszechnie spożywane produkty, jak tłuszcze zwierzęce, mleko, cukier, czy sól kuchenna, zjadane nieświadomie w nadmiarze, mogą być przyczyną wczesnego wystąpienia takich chorób, jak miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, a nawet choroba nowotworowa. Rak żołądka np. występuje częściej u ludzi przez wiele lat nadużywających soli dla poprawy smaku potraw. Nieracjonalne żywienie prowadzi do stanów niedoborowych, wykrywanych często dopiero specjalnymi badaniami. Dziecko natomiast, w wyniku tych ukrytych niedoborów, jest smutne, nierzadko agresywne, wykazuje trudności w nauczaniu. Wytwarza się stan obniżonej odporności, zwiększa się zachorowalność na choroby infekcyjne. Badania ostatnich lat udowodniły, że właściwe żywienie dzieci ma niewątpliwy związek ze zdrowiem w życiu dorosłym. Jednocześnie wy niki tych badań umożliwiły określenie szczególnych potrzeb żywienio wych młodszych dzieci, co pozwala osiągnąć optymalny wzrost i rozwój, a także zapobiec niektórym chorobom wieku dojrzałego. Szczególne znaczenie w państwach uprzemysłowionych ma uświada mianie o istnieniu niewielkich stanów niedoborów żywieniowych, które mogą niekorzystnie kształtować rozwój całej populacji dzieci i młodzie ży, a do których można nie dopuścić stosując prawidłowe żywienie. Podstawową zasadą prawidłowego żywienia jest przestrzeganie zaleceń dziennego spożycia. Co kilka lat przeprowadza się badania naukowe w specjalistycznych ośrodkach, aby potwierdzić ich słuszność. Ostatnie, dzienne zalecenia spożycia (RDA) składników pokarmowych pochodzą z 1989 roku; opracowano je, podobnie jak poprzednie z 1980 r., w USA. Zalecane dzienne spożycie składników pokarmowych (odżywczych) jest to ilość składników odżywczych pokrywająca potrzeby żywieniowe prawie wszystkich zdrowych dzieci i młodzieży. Bardzo rzadko dla niektórych dzieci zalecane ilości są zbyt duże lub za małe. Dlatego należy je uważać za orientacyjne odniesienie w stosunku do własnego dziecka, jeśli kontrola wzrostu i wagi ciała wskazuje na niezgodność przestrzegania zaleceń z osiągniętymi miernikami rozwoju. Oczywiście może to ocenić lekarz. Każdy kraj, również i Polska, ma własne, opracowane w kraju zalecenia spożycia składników odżywczych. W Polsce w 1995 r. dokonano nowelizacji zaleceń spożycia energii i składników pokarmowych dla dzieci i młodzieży; są one podobne do stosowanych w USA. Dlatego często, powołując się na zalecenia spożycia, korzysta się z RDA, który mi posługują się obecnie w świecie pediatrzy i żywieniowcy. Naprzemiennie posługujemy się w książce pojęciem fizjologicznych norm spożycia, co odpowiadać może pojęciu dziennych zaleceń spożycia. Pojęcie zapotrzebowania na energię i składniki pokarmowe, choć samo w sobie jest pojęciem precyzyjnym, praktycznie, w odniesieniu do dzieci, zostało w przybliżeniu wyliczone dla dzieci karmionych piersią z ilości składników pokarmowych zawartych w mleku ludzkim wypijanym przez optymalnie rozwijające się niemowlę. Inne metody wyliczania zapotrzebowania na składniki pokarmowe ze względów etycznych nie mogą być zastosowane u dzieci. Dlatego informacje o nich należy traktować w przybliżeniu i nierzadko utożsamiać z pojęciem dziennych zaleceń spożycia. Przedstawiając we wstępie te wyjaśnienia dotyczące założeń i pojęć stosowanych w treści książki, konsekwentnie omówiono w niej w pewnych granicach zasady żywienia dzieci zdrowych, w zależności od wieku i stopnia oraz dynamiki rozwoju, rozpoczynając od zaleceń żywienia kobiet w okresie ciąży i laktacji. Praktyczna realizacja tych zaleceń znajduje wyraz w zbiorze przepisów potraw i jadłospisów. Poszerzają treść książki rozdziały o właściwościach zapobiegawczych, a nawet leczniczych niektórych sposobów prawidłowego żywienia dzieci.

29.01.2011. 16:05

O szkodliwości mleka krowiego dla niemowląt karmionych sztucznie

Wyniki bardzo wielu badań naukowych wskazują, że sposób żywienia dziecka w pierwszym roku życia wpływa nie tylko na jego rozwój w tym okresie życia (o czym pisano poprzednio), ale również, o ile karmione jest naturalnie, może zapobiegać niektórym chorobom wieku dojrzałego, jak np. miażdżyca, cukrzyca, otyłość i inne. Natomiast niemowlęta żywione sztucznie narażone są na szkodliwe działanie mle ka krowiego, które nie jest dopasowane swoim składem jakościowym i ilościowym do potrzeb żywieniowych niemowlęcia. Wykazano, że niemowlęta żywione sztucznie mlekiem krowim mają większą tendencję do tycia niż karmione naturalnie. Tendencja ta ujaw niona w pierwszym roku życia może utrzymywać się przez cały okres dzieciństwa, a nawet trwać przez całe życie. Jest to spowodowane przede wszystkim zjadaniem przez niemowlęta żywione sztucznie dużej ilości węglowodanów, szczególnie cukru buraczanego (sacharozy), któ rego używa się do słodzenia mleka. W 6 miesiącu życia w organizmie niemowląt karmionych sztucznie od urodzenia znajduje się 2 razy więcej odłożonego białka niż u niemowląt karmionych naturalnie. Trudno jeszcze ocenić znaczenie tego faktu, ale wysokobiałkowa dieta stosowana u młodych szczurów doprowadza u nich w średnim wieku do częstszego występowania nowotworów, miażdżycy naczyń i zapalenia płuc. Badania tętnic wieńcowych serca u nastolatków żywionych od urodzenia sztucznie, zmarłych z powodu wypadków drogowych, wykazywały u nich, prawie zazwyczaj, zmiany miażdżycowe w tętnicach wieńcowych. Natomiast nie stwierdzano takich zmian u karmionych naturalnie chociaż przez dwa miesiące po urodzeniu, a zmarłych w wie ku młodzieńczym w podobnych wypadkach. Żywienie sztuczne nie zmienionym mlekiem krowim dostarcza tłuszczu, który nie jest całkowicie wchłaniany i wydala się z kałem. Tłuszcz mleka krowiego zawiera małe ilości kwasów tłuszczowych nienasyco nych, przede wszystkim za mało kwasu linolowego, co doprowadza do niedoboru tego kwasu u dzieci, objawiającego się dokuczliwymi zmia nami na skórze dziecka, a także zwolnieniem tempa wzrastania. Po dawanie niemowlętom mleka krowiego zawierającego ok. 4 g tłuszczu w 100 ml mleka powoduje szybki wzrost wartości cholesterolu w surowicy krwi dziecka, tj. ponad 200 mg w 100 ml surowicy. To właśnie stanowi zagrożenie odkładania się cholesterolu w naczyniach tętni czych, torując drogę miażdżycy w wieku dojrzałym. Inne różnice z karmieniem naturalnym zależą od innych ilości skład ników mineralnych zawartych w mleku krowim. Mleko to zawiera wiele więcej wapnia niż mleko ludzkie. Wapń, choć nieodzowny dla rosnącego dziecka, odkłada się w jego ciele. Jeszcze większe różnice dotyczą zawartości fosforu, na co wpływa niewłaściwy stosunek wapnia do fosforu w mleku krowim, co powodować może drgawki u noworodka żywionego takim mlekiem, jeżeli nie jest rozcieńczone. Pełne mleko krowie zawiera o wiele więcej niż mleko kobiece sodu w dużych iloś ciach, trudno wydalającego się przez niedojrzałe jeszcze nerki niemow lęcia. Powodować to może stan ciężkich zaburzeń wewnątrz organizmu dziecka, a nawet zgon. Niedokładnie przygotowane mleko płynne z mleka w proszku (za duża ilość proszku) doprowadzać może do takiego tragicznego zdarzenia. Mleko krowie — jak wykazano — zawiera duże ilości radioaktyw nego strontu (ok. 6 razy więcej niż mleko kobiece), a duże ilości tego pierwiastka mogą być dla ustroju niepożądane. Jeszcze raz więc należy podkreślić, że zapotrzebowanie na poszczególne składniki pokarmowe u noworodków i niemowląt jest pokryte jakościowo i ilościowo jedynie u dziecka karmionego piersią, otrzymującego mleko matki swoiste dla jego gatunku. Mleko każdego innego ssaka pokrywa potrzeby oseska właściwego mu gatunku, na pewno zaś nie pokrywa potrzeb żywienio wych oseska ludzkiego. Z przedstawionego przeglądu wynika, że niemowlęta żywione sztucz nie mlekiem krowim nie tylko pozbawione są wszystkich korzyści, jakie daje karmienie naturalne (które opisano poprzednio), ale narażone są na szkodliwe działanie mleka krowiego. Około 10% niemowląt żywionych sztucznie mlekiem krowim nie toleruje tego mleka wykazując różne objawy alergii na białka tego mleka, co jest faktem znanym powszechnie. Jednak myśli się o tym za mało, podejmując decyzję sztucznego żywienia mlekiem krowim. Objawy alergii na mleko krowie u niemowlęcia są bardzo liczne mogą występować pojedynczo lub w zespołach. Choć w każdym przypadku wystąpienia tych objawów należy zwrócić się po poradę do lekarza, wymienienie chociażby części z nich pozwoli uzmysłowić czyte lnikowi, jak bardzo zagrożone jest zdrowie dziecka sztucznie żywione go. Alergia na mleko krowie może objawiać się zmianami na skórze: swędzącymi, łuszczącymi, czy sączącymi. Stale czerwone „wylakierowane" policzki nieco obrzęknięte — to znany lekarzom od dawna tzw. strup mleczny. Zasinienie dookoła ust, lub bardzo blada skóra w tym miejscu, może być również objawem alergii na mleko. Wymioty chlustające, ulewanie, a także wymioty krwawe, podobnie jak biegunka, niekiedy krwawa lub przewlekła, stanowią nierzadkie objawy nietolerowania mleka krowiego. Nawracające zapalenia oskrzeli, napady dychawicy oskrzelowej, męczący kaszel i przewlekły nieżyt nosa również mogą być spowodowane alergią na mleko krowie. Wreszcie wrzodzieją ce zapalenie jelita grubego czy stwardnienie rozsiane (ciężki postępujący zespół neurologiczny) ujawniające się w wieku późnomłodzieńczym lub dojrzałym występują częściej u osób żywionych sztucznie mlekiem kro wim w wieku niemowlęcym. Należy uświadomić sobie, że wystąpieniu tych często ciężkich ob jawów lub zespołów chorobowych zapobiega po prostu karmienie pier sią przez matkę, a to jest zawsze realne, jeżeli matka naprawdę chce karmić i zastosuje właściwą technikę karmienia (karmienie na żądanie). Dlatego przykrym staje się stwierdzenie, że w naszym kraju jeszcze tak wiele kobiet nie karmi swoich dzieci piersią. W niedalekiej Finlandii 100% niemowląt karmionych jest piersią od kilku lat. Liczba niemowląt ryzyka, tj. zagrożonych ujawnieniem się szkodliwości żywienia sztucznego spadła do zera. Tak więc decyzja sztucznego żywienia niemowlęcia powinna być podjęta po wyczerpaniu wszelkich prób karmienia naturalnego i stwierdzeniu braku jakiegokol wiek możliwości utrzymania laktacji, lub w wyniku zdarzeń losowych.

29.01.2011. 15:29

Prawidłowe odżywianie się matki karmiącej

Zapotrzebowanie kobiety karmiącej na energię i składniki pokarmowe jest większe niż kobiety ciężarnej. Kobieta karmiąca wydziela średnio ok. 850 ml mleka, wskutek czego traci ok. 750 kcal (3140 kJ) i 9,5 g białka oraz wiele składników mineralnych i witamin. Dieta kobiety karmiącej wymaga zwiększenia wartości energetycznej całodziennej racji pokarmowej o ok. 500—750 kcal (2093—2931 kJ), ilości białka o ok. 20 g, w tym co najmniej 60% całej puli powinno stanowić białko zwierzęce, a także wymaga podaży większej ilości wapnia oraz witamin. U kobiet karmiących wzrasta także zapotrzebowanie na wodę. Zaleca się stosowanie 1 g wody na 1 kalorię spożytej energii, czyli o ok. 1 litr dziennie dodatkowo do zalecanej ilości (1,0—1,5 1). Dieta kobiety karmiącej powinna być pełnowartościowa, bogata w witaminy, a także w nienasycone kwasy tłuszczowe, których najlepszym źródłem są dobrej jakości oleje roślinne (olej sojowy, słonecznikowy, arachidowy). Skład diety matki karmiącej wpływa przede wszystkim na jakość tłuszczu mleka kobiecego, przy czym nie zmienia się jego ilość w pokarmie. Natomiast ilość kwasów tłuszczowych nienasyconych w mleku matki odgrywających istotną rolę w rozwoju układu nerwowego dziecka w dużym stopniu zależy od ich ilości dostarczanej w diecie. Podobnie jest w przypadku witamin rozpuszczalnych w wodzie: witaminy C i witaminy z grupy B. Zawartość witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (witaminy A, D, E, K) zależy od spożycia oraz rezerw w organizmie matki. Inne podstawowe składniki pokarmu kobiecego wytwarzane w or ganizmie kobiety jak białka, laktoza, mają skład zawsze taki sam, nawet wówczas, kiedy matki pozostają na diecie ubogobiałkowej. Posił ki kobiety karmiącej powinny być przygotowywane starannie, na świeżo, z produktów o wysokiej wartości odżywczej i higienicznej. Zalecana dieta to dieta łatwo strawna, urozmaicona, wzbogacona w składniki mineralne oraz witaminy. Jeśli matka nie może spożywać mleka i jego przetworów (dieta bezmleczna) lub nie pije go w ilości ok. 2—3 szklanek dziennie, powin na ona codziennie otrzymywać wapń ze środków farmaceutycznych (wg zaleceń lekarza).

29.01.2011. 15:16

Ile składników i jakie składniki odżywcze powinny zawierać codzienne posiłki matki karmiącej

Białko

Matka karmiąca powinna spożywać ok. 20 g więcej białka niż w okresie przed ciążą, tzn. ok. 70—80 g, w tym ok. 60% białka zwierzęcego (pełnowartościowego).

Tłuszcz
powinien stanowić ok. 35% wartości energetycznej cało dziennych posiłków, a węglowodany ok. 55%. Nie należy również zapominać o pokryciu zwiększonego zapotrzebowania na niektóre wita miny, sole mineralne i wodę. Przedstawia je tabela I. Spośród wszystkich składników pokarmowych największe zapotrze bowanie dotyczy wapnia, zarówno w ciąży, jak i w okresie karmienia. Wzrasta ono co najmniej o 100% i u niektórych kobiet karmiących dochodzić może do 2 g dziennie. Prawidłowo zrównoważona dieta kobiety karmiącej nie wymaga do dawania któregoś ze składników pokarmowych pojedynczo, poza żelazem, które powinno być dodawane z preparatów farmaceutycznych Wytwarzanie mleka zwiększa zapotrzebowanie na płyny o ok. 1 Nie znaczy to, że karmiąca matka powinna dodatkowo do innych posiłków wypijać 1 1 mleka dziennie. Mleko i produkty mleczne (sery) powinny pokrywać zapotrzebowanie na wapń wynoszące średnio 1,2—1,4 g wapnia. Taka ilość wapnia jest zawarta w Vi 1 mleka dodat kowo do ok. 100 g sera białego lub ok. 70 g sera żółtego. Resztę płynu może stanowić słaba herbata, sok owocowy lub po prostu przegotowa na woda wypijana do posiłków. Na ilość wytwarzanego pokarmu wpływa nie ilość wypijanego mleka, ale urozmaicone żywienie zawierające pełnowartościowe białka, witami ny i składniki mineralne zawarte w produktach spożywczych, o których już pisano wyżej, tj. poza mlekiem i jego przetworami, w mięsie, jajach, owocach, jarzynach i produktach zbożowych. Zwiększone zapotrzebowanie na płyny powinno pokryć ilość płynu wydatkowaną przez karmiącą na tworzenie pokarmu. Natomiast nie wolno pić alkoholu, nad używać ostrych przypraw, mocnej kawy, herbaty i tytoniu. Zawarte w nich składniki chemiczne są trucizną dla osesków, podobnie jak mogą nią być leki przyjmowane przez matkę. W takich sytuacjach należy się poradzić lekarza, gdyż tylko niektóre z leków przechodzące do pokarmu są nieszkodliwe dla dziecka. Jeszcze większe znaczenie, a właściwie podstawowe znaczenie, w wy twarzaniu przez matkę przez kilka miesięcy pokarmu w ilości pokrywającej potrzeby dziecka ma niekłamana chęć karmienia go własnym mlekiem. Choć w świecie zwierząt jest ona instynktowna, człowiek dążąc do wygody (pierwszy cel cywilizacji) postępuje często przeciw naturze. Matka, która sądzi, że mleko zwierzęcia (krowy) zastąpić może jej własny pokarm jest w błędzie i nie karmiąc dziecka sama pozbawia się pełni radości, jaką daje macierzyństwo, a także odbiera tę radość dziecku.

29.01.2011. 15:15

Żywienie kobiety w okresie karmienia piersią

Potrzeby energetyczne

Potrzeby żywieniowe matki karmiącej można w pewnych granicach wyliczyć ze składu ilościowego mleka (zawartość energii i składników pokarmowych), które kobieta karmiąca produkuje. Dzienna produkcja mleka wytwarzanego przez kobietę karmiącą wynosi przeciętnie ok. 850 ml. Jego wartość energetyczna wynosi ok. 750 kcal (2952 kJ). Zaleca się na podstawie tych wyliczeń zwiększenie dziennego spożycia o 500 kcal (2093 kJ) w stosunku do okresu przed ciążą (patrz tab. 1). Pozostałe 250 kcal (1047 kJ), konieczne do wy tworzenia wymienionej ilości mleka, pokrywane są z tłuszczu nagromadzonego w czasie ciąży. W połowie ciąży zwykle odkłada się 2—4 kg tłuszczu, który — uwalniany dla potrzeb kobiety karmiącej w ilości zawierającej 250 kcal (1047 kJ) dziennie — wystarczyć może na ok. 90 dni. Te wyliczenia dotyczą kobiet, które zwiększyły wagę ciała o ok. 12,5 kg. Natomiast kobiety z mniejszym przyrostem wagi ciała w czasie ciąży, ewentualnie karmiącej bliźnięta, powinny zwiększyć spożycie ene rgii o 750—1000 kcal (2952—4187 kJ).

29.01.2011. 15:14

Przykłady całodziennych posiłków w zależności od pory roku

Dieta kobiety ciężarnej musi być wyważona, oparta na pełnowartościowych produktach spożywczych o dobrej jakości higienicznej. Dieta ta powinna się składać z potraw i posiłków przygotowywanych zgodnie z zasadami racjonalnego żywienia. Podstawowe zasady przyjęte w żywieniu kobiety ciężarnej: stosowanie diety łatwo strawnej, niedosalanej (z wyjątkiem innych specjalnych zaleceń lekarza ginekologa); uwzględnianie pięciu posiłków w ciągu dnia o wartości energetycznej równej ok.: I śniadanie 400—600 kcal (1675—2512 kJ), II śniadanie 300 kcal (1256 kJ), obiad 600—800 kcal (2512—3349 kJ), podwieczorek 300 kcal (1256 kJ), kolacja 600 kcal (2512 kJ); wykorzystywanie w żywieniu tych produktów, które dostarczają głównie pełnowartościowego białka i witamin, czyli mleka, napojów mlecznych fermentowanych — kefiru lub jogurtu, serów twarogowych, mięsa chudego, drobiu, ryb, jaj, warzyw, owoców oraz ciemnego pieczywa; unikanie produktów ciężko strawnych oraz będących źródłem dużej ilości tłuszczu i węglowodanów. Są to głównie: tłuste sery, tłuste kiełbasy, ryby w oleju, słodkie kremy, czekolada, cukier, ciastka, białe pieczywo, warzywa strączkowe (groch, fasola), cebulowe i kapustne; stosowanie żywności świeżej lub mrożonej z minimalnymi stratami składników odżywczych, w tym witamin (dotyczy to głównie owoców, warzyw, oraz mięsa); wykorzystywanie różnorodnych produktów spożywczych urozmai cających dietę, wzbudzających apetyt i łaknienie; ilość płynów (łącznie z posiłkami) w ciągu dnia nie powinna być większa niż 1—1,5 1, w tym mleko, soki, woda. Potrawy i posiłki powinny być świeżo przygotowywane. Jeśli przygotowywa ne są wcześniej muszą być po ugotowaniu schłodzone i przechowywane w lodów ce, nie dłużej jednak niż 24 godziny. Po odgrzaniu takich potraw wskazany jest dodatek drobno posiekanej natki pietruszki, aby wzbogacić je w witaminę C.

29.01.2011. 15:13

Zalecane spożycie białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin i soli mineralnych

Białko jako podstawowy materiał budulcowy (tj. białko zwierzęce) jest szczególnie potrzebne kobiecie ciężarnej i szybko rosnącemu w jej łonie dziecku. Potrzeby dotyczą przede wszystkim pełnowartościowego białka zwierzęcego, które dostarcza aminokwasy nie produkowane przez organizm człowieka. W całkowitej, zalecanej ilości białka, białko zwierzę ce powinno stanowić 50%. Ogólną ilość białka w dziennej racji pokar mowej należy zwiększyć o ok. 30 g. Bogatym źródłem białka zwierzęce go są: mleko, sery, jaja i mięso, natomiast białka roślinnego — produk ty zbożowe (chleb, kasze, makarony), a także jarzyny strączkowe. Białko roślinne z tych produktów wykorzystywane jest do celów budul cowych, jeżeli łączymy je z jakimś produktem zawierającym białko pochodzenia zwierzęcego. Natomiast spożywanie dużych ilości białka w ubogiej energetycznie racji pokarmowej nie spełnia celów budulcowych, gdyż zużywane jest dla dostarczenia energii (kalorii). O tym należy pamiętać. Młode kobiety, które nie chcą znacznie zwiększyć wagi ciała w czasie ciąży, powinny ograniczyć ilość chleba, ziemniaków, czy tłuszczów, zmniejszając w ten sposób ilość energii zalecanej w cza sie ciąży. Spożywając w to miejsce mięso, jaja i sery, doprowadzają do diety niewyrównanej, nieracjonalnej, nie pokrywającej potrzeb ciężarnej i rosnącego płodu, bowiem białko zwierzęce zawarte w tych produktach /.ostaje wtedy zużyte przez organizm do celów energetycznych. Białko w całej wartości kalorycznej diety powinno stanowić ok. 11% (lg białka to 4 kalorie).

Tłuszcze natomiast są bogatym źródłem energii i w diecie kobiety ciężarnej powinny dostarczać ok. 30% wartości energetycznej racji po karmowej (1 g tłuszczu to 9 kalorii). Powinny one pochodzić z różnych produktów spożywczych, jak masło, oleje roślinne (np. słonecznikowy, sojowy, rzepakowy bezerukowy), a najmniej ze słoniny i smalcu. Róż norodne tłuszcze stosowane w diecie dostarczają kwasów tłuszczowych niezbędnych dla prawidłowych przemian organizmu matki i płodu. Tłuszcze są również źródłem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, których organizm człowieka sam nie produkuje. Węglowodany powinny pokrywać (50—60%) , tj. ok. 300 g ogól nego zapotrzebowania kalorycznego (1 g węglowodanów = 4 kcal). Ich źródłem są produkty zbożowe: chleb, kasze, makarony, ryż, warzywa i owoce, a także cukry i słodycze. Te ostatnie powinny być spożywane w minimalnych ilościach. Węglowodany złożone (skrobia roślinna i zwierzęca), których źródłem są pierwsze z wymienionych produktów, rozkładają się w przewodzie pokarmowym na cukry proste, które pokrywają potrzeby organiz mu, a nie szkodzą tak jak sacharoza zawarta w słodyczach (dwu cukier), stanowiąca cukier spożywczy. Powoduje ona próchnicę zębów, także przyspiesza procesy miażdżycowe w naczyniach krwionośnych, może prowadzić do otyłości. W ciąży zwiększa się również zapotrzebowanie na witaminy, sole mineralne i wodę.

Witaminy — należy szczególnie pamiętać o kilku witaminach, których niedobór może zagrażać zdrowiu ciężarnych. Kwas foliowy — znany jest fakt dużego zapotrzebowania na tę wita minę w czasie ciąży, dlatego należy pamiętać o codziennym spożywaniu folacyny (nieodzownej w przemianach gwałtownie rosnących tkanek płodu), w ilości 400—800 mikrogramów. Dobrym naturalnym źródłem folanów (związki typu kwasu foliowego) bardzo szeroko rozpowszech nionych w przyrodzie są tkanki wielu roślin i zwierząt. W największych ilościach folany występują w zielonych warzywach liściastych, takich jak sałata, szpinak, czy brokuły. Bogatym źródłem folanów są wątroba, mięso i drożdże. Pamiętać także należy o zwiększonym zapotrzebowaniu na witaminę A i D. Są to witaminy rozpuszczalne w tłuszczach. Witaminę A znajdujemy w maśle, mleku, serach i jajach, a także w marchwi, pomido rach i innych warzywach. Natomiast witamina D występuje w tłusz czach zwierzęcych w zbyt małej ilości, by pokryć zapotrzebowanie. Należy ją dostarczać z preparatów farmaceutycznych w ilości ok. 500 jednostek dziennie. W takiej ilości zawarta jest w tabletkach multi witaminy (Polfa) lub w polskich oleistych preparatach witaminy D — 1 kropla zawiera ok. 450 j.m. tej witaminy. Rozpuszczalna w tłuszczach jest też witamina E. Zapotrzebowanie na nią w ciąży wzrasta umiarkowanie. Znacznie zwiększa się jedynie przy spożywaniu diet zawierających oleje roślinne. Bogatym źródłem witami ny E są całe ziarna zbóż, zielone warzywa liściaste — kapusta, sałata, szpinak i inne. Inne witaminy takie jak witaminy z grupy B w diecie prawidłowo odżywiającej się ciężarnej pokrywają jej zapotrzebowanie. Należy wie dzieć, że właściwy, wyżej opisany, dobór produktów spożywczych w diecie zapewnia pokrycie na wszystkie witaminy, poza witaminą D. Jeżeli dodajemy witaminy do diety z preparatów wielowitaminowych zawierających zawsze witaminę A, a także często witaminę D w dawce 1000 j.m./1 tabletkę, możemy przekroczyć zapotrzebowanie na te wita miny, co może wpłynąć niekorzystnie na płód. Witaminy w postaci środków farmaceutycznych należy więc używać pod kontrolą lekarza.

Sole mineralne — stanowią nieodzowne w żywieniu składniki pokarmowe, które — tak jak wymienione poprzednio — muszą być codziennie dostarczane organizmowi — matce i noszonemu w jej łonie dziecku. Dlatego również zapotrzebowanie na te składniki pokarmowe wzrasta w czasie ciąży. Niedobór niektórych z nich, jeżeli nie są dostar czane, daje szybko znać o sobie w postaci różnych objawów, jak np. niedokrwistość u kobiet źle odżywiających się. Żelazo — zapotrzebowanie na ten pierwiastek w okresie ciąży jest duże. W drugiej połowie ciąży nie pokrywa go nawet zrównoważona dieta zawierająca ok. 15 mg żelaza. Należy wtedy dodatkowo codzien nie przyjmować 30—60 mg żelaza z preparatów farmaceutycznych, zapisanych przez lekarza. Utrzymuje to stężenie żelaza w organizmie ciężarnej, a także pozwala na odkładanie się żelaza u płodu. Ten zapas wystarcza donoszonemu niemowlęciu na 2—3 miesięcy po urodzeniu. Dobrym źródłem żelaza są: mięso, podroby, jak wątroba, żółtko jaj, jarzyny, takie jak szpinak, fasola i groch. Wapń jest pierwiastkiem wykazującym największy wzrost zapotrzebowania w czasie ciąży. Wynika to ze wzrastających potrzeb płodu w dru giej połowie ciąży. Szybko rozwijający się w tym czasie układ kostny płodu wymaga dużych ilości materiału budulcowego. W stosunku do drugiego miesiąca życia płodowego potrzeby te wzrastają więcej jak 10 krotnie. Wymaga to zwiększenia norm zalecanych w żywieniu przed ciążą o 100%, a nawet więcej — do 1,5—2 g dziennie. Takie ilości może pokryć jedynie dieta zawierająca odpowiednie ilości mleka i pro duktów mlecznych. Sód jest pierwiastkiem odkładającym się w tkankach matki i płodu. Prawidłowa wyrównana dieta zawierająca mięso, jaja, mleko i produkty zbożowe, tj. pokrywająca zapotrzebowanie na białko zwierzęce, do starcza odpowiedniej ilości sodu (i chloru) i nie wymaga dodatkowego solenia potraw. Używanie soli kuchennej jako dodatku do potraw, wynikające często ze złego przyzwyczajenia przed ciążą, może dla cięża rnej być szkodliwe, szczególnie w przypadku obrzęków i nadciśnienia. Inne sole mineralne (pierwiastki) dostarczane są w odpowiedniej ilości, jeśli ciężarna kobieta odżywia się prawidłowo. Poza wyżej wymieniony mi wskazówkami prawidłowe odżywianie się ciężarnej oznacza również, że jej dieta jest pełnowartościowa, urozmaicona, łatwo strawna, smacz na. Każdy posiłek zjadany w ciągu dnia, a powinno tych posiłków być 5, powinien zawierać wszystkie niezbędne dla ciężarnej i płodu skład niki pokarmowe w odpowiednich ilościach. W początkowym okresie ciąży przy braku łaknienia, wymiotach, łaknieniu opacznym (tzn. chęci jedzenia „dziwnych" potraw lub produktów), nadwrażliwości na zapa chy, należy dietę w miarę możliwości przez ten przemijający okres dostosować do tych fizjologicznych stanów. W czasie ciąży nie wolno pić alkoholu, mocnej kawy, ani palić papierosów. Zalecenia stosowania składników pokarmowych, które kobieta ciężarna powinna spożywać w swoich codziennych posiłkach, w porównaniu ze składem diety w okresie przed ciążą, przedstawia tab. 1. Na podstawie wyższych ilości energii i składników pokarmowych dla kobiety przed ciążą, umiarkowanie pracującej (2300 kcal = 9630 kJ), niektórzy autorzy zalecają w ciąży zwiększenie ilości energii o 500 kcal (2093 kJ) dziennie, białka o 25 g, tłuszczu o 15—20 g, węglowodanów o ok. 70 g, a także wyższe dzienne dawki witamin z grupy B o 0,5 do podwojenia tej dawki. Ilości zalecane przez RDA wymienione w tab. 1 zapewniają, jak wykazały odpowiednie badania naukowe, optymalny przyrost wagi cia ła w czasie ciąży, tj. 10—12 kg kobietom zdrowym z prawidłową wagą ciała przed ciążą. Przy tym akceptowane jest zalecenie jedzenia zgodnie z wykazywanym przez kobietę ciężarną łaknieniem, z tym zastrzeże niem, że po okresie zwiększonego łaknienia w pierwszym trymestrze, częstych wtedy wymiotów, w następnych okresach ciąży apetyt powinien być zaspokajany z wykorzystaniem określonych produktów spoży wczych dostarczających nieodzowne składniki pokarmowe, jak opisano to wyżej. Czasami brak wiedzy o odpowiednim odżywianiu sprawia, że kobiety ciężarne zaspokajając apetyt zjadają potrawy smaczne i pociągające, ale nie pokrywające potrzeb żywieniowych kobiety ciężarnej, co może spowodować, zarówno u kobiety, jak i u płodu, zaburzenia w odżywianiu, najczęściej niedobory żywieniowe u matki, a także u płodu. Kobiety w ciąży, u których nastąpił niewielki przyrost wagi ciała, przy prawidłowym przyroście u płodu, powinny wiedzieć, że dzieje się to kosztem ich tkanek, które są źródłem składników pokarmowych dla płodu pokrywającego kosztem matki swoje potrzeby żywieniowe. Matce może nie wystarczać nawet na odnowę własnych tkanek. W przypadku nadmiernego przyrostu wagi ciała ciężarnej, najczęściej dzieje się to na skutek nadmiernego spożywania węglowodanów, waga matki przyrasta, ale jeżeli płód rozwija się prawidłowo, czyni to znowu kosztem tkanek matczynych, co podtrzymuje stały, często gwałtowny przyrost tkanek płodu. Przedstawiony sposób odżywiania się kobiety ciężarnej zaleca się kobietom umiarkowanie pracującym zawodowo, bez dużego wysiłku fizycznego, bądź zajmujących się gospodarstwem domowym, co nie wymaga dużego wysiłku fizycznego, bowiem ćwiczenia i umiarkowany wysiłek fizyczny są wręcz wskazane w czasie ciąży. Wyniki badań naukowych nad wpływem ćwiczeń i wysiłku fizycz nego na przebieg ciąży wskazują, że kobiety ciężarne mogą bezpiecznie pracować fizycznie, stosując wysiłek, do jakiego były przyzwyczajone przed ciążą, pod warunkiem, że przerywają tę pracę w momencie, kiedy są zmęczone. Pod koniec ciąży jednak dochodzi do rozluźnienia stawów biodrowych i zmienia się środek ciężkości ciała kobiety ciężarnej i wtedy powstać może zagrożenie niedonoszenia ciąży. Każdy wysiłek fizyczny zwiększa wydatek energetyczny i jeśli wynika z wykonywanego zawodu, to zwiększa stale zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe, przede wszystkim te, które stanową jej źródło, tj. węglowodany i tłuszcze. W porównaniu z kobietą nie pracującą zawodowo lub wykonującą pracę nie wymagającą wysiłku fizycznego (np. praca siedząca i jej podobna), kobieta pracująca fizycznie powinna spożywać o 500 kcal (2093 kJ) więcej. Kobieta ciężarna pracująca zawodowo fizycznie wymaga również o 10 g więcej białka (np. zawartego w ok. 35 g mięsa), 75—100 g więcej węglowodanów złożonych (np. z odpowiedniej porcji makaronu), a tak że o 10 g więcej tłuszczu (np. oleju do potraw). W takich warunkach wysiłek fizyczny może być stosowany przez cały okres ciąży z zastrzeżeniami wyżej opisanymi.

29.01.2011. 15:11

Ile kalorii powinna spożywać kobieta ciężarna i dlaczego

Opierając się tylko na własnych obserwacjach, możemy stwierdzić, że młode kobiety w naszym kraju, tzn. w wieku rozrodczym, często wykazują co najmniej nadwagę; następny etap tego zjawiska to otyłość! Wynika to najprawdopodobniej z nieracjonalnego sposobu żywienia, w którym główną rolę gra zwiększone spożywanie energii, tj. węglowodanów i tłuszczów. Powszechnie uważa się, również taki pogląd wyrażają naukowcy, że zalecenia co do sposobu żywienia się kobiet ciężarnych, zarówno ilościowe, jak i jakościowe, powinny w pewnej mierze uwzględniać rodzinne tradycje i wzory żywienia. Nie zawsze jednak są one racjonalne, wykazują często znaczne odchylenia od zale ceń, których słuszność udowadniają badania naukowe. W Polsce normy żywienia zalecane kobietom ciężarnym są wyższe niż w zachodnich krajach europejskich i w Stanach Zjednoczonych. W 1989 roku opracowano w Stanach Zjednoczonych kolejne, przyjęte w świecie tzw. dzienne zalecenia żywienia — RDA, z których wylicza się dzienne racje pokarmowe. Mają one tę zaletę, że u zdrowych kobiet w ciąży pokrywają potrzeby żywieniowe ich organizmu, zapewniają prawidłowy rozwój płodu, lecz nie prowadzą do nadmiernego przyrostu wagi ciała kobiety w ciąży. Zapotrzebowanie energetyczne wzrasta o 10% w pierwszej połowie, a o 20% w drugiej połowie ciąży w stosun ku do zapotrzebowania przed ciążą. Zarówno przed ciążą, jak i w cza sie ciąży jest różne w zależności od wieku, wykonywanej pracy, a także otyłości (nadwagi) czy niedożywienia. Dlatego w pewnych granicach zróżnicowane jest zapotrzebowanie zarówno energetyczne, jak i na składniki pokarmowe. Dzienna racja pokarmowa powinna dostarczać kobiecie ciężarnej ok. 2300 kcal (9630 kJ) wg zaleceń RDA, tj. o 300 kcal (1256 kJ) więcej niż w okresie przed ciążą, ewentualną dzienną rację pokarmową spożywa ną przed ciążą należy zwiększyć o 300 kcal (1256 kJ)

29.01.2011. 14:37

Prawidłowe żywienie dziecka rozpoczyna się w jego życiu płodowym — czyli żywienie kobiety

Ciąża jest stanem fizjologicznym, słusznie od dawna zwanym stanem odmiennym w życiu kobiety. Jej potrzeby żywieniowe wzrastają nie tylko dla pokrycia przyspieszonych przemian wewnątrz jej organizmu oraz odnowy tkanek, ale przede wszystkim dla pokrycia potrzeb szybko rozwijającego się płodu. O wielkości potrzeb płodu świadczy fakt, że od 5 tygodnia życia do końca ciąży długość płodu wzrasta 50 krotnie, a waga ciała 800 krotnie. Chociaż tempo przyrostu płodu jest największe w pierwszym trymestrze ciąży, w tym czasie odbywa się ono kosz tem składników budulcowych, tj. białek i witamin. Dopiero w następ nych miesiącach ciąży dla utrzymania prawidłowego rozwoju płoduzdrowia matki należy zwiększać dostarczanie energii (kalorii), a także białek, tłuszczów, węglowodanów i soli mineralnych. Pamiętając o tych podstawach w realizacji diety ciężarnej, kobieta nie powinna przekra czać zalecanych norm dziennego spożycia, o których będzie mowa niżej. Przekarmianie bowiem dodatkowo obarcza organizm kobiety w tym stanie, prowadzi do otyłości i osiągania przez płód dużych rozmiarów, co wpływa niekorzystnie na przebieg porodu. Z drugiej strony niedobory żywieniowe w diecie kobiety ciężarnej, takie jak nie dobór białka zwierzęcego, energii (kalorii), a także żelaza, cynku i kwa su foliowego, wpływają niekorzystnie na rozwój płodu. Jeżeli utrzymują się długo w okresie trwania ciąży, matka wydaje na świat noworodka o małej wadze ciała; często mniejszej niż 2500 g, co może niekorzystnie wpływać na późniejszy rozwój fizyczny i umysłowy takiego dziecka. Złe odżywianie się kobiety ciężarnej związane jest także z częstszym występowaniem zatrucia ciążowego. Ten stan wpływa również na zahamowanie rozwoju płodu. Zdrowa kobieta, dobrze odżywiająca się w czasie ciąży, powinna zwiększyć wagę ciała do końca ciąży o 10—12 kg. Ten przyrost wagi ciała wyrażony w ilości przyrostu tygodniowego wynosi ok. 0,4 kg. Jest on wynikiem przyrostu wagi ciała ciężarnej w pierwszym okresie ciąży i zwiększenia się masy łożyska, ilości wód płodowych i samego płodu w dalszym okresie ciąży. Analiza poszczególnych składowych zwiększającej się wagi ciała kobiety w ciąży, przy wyżej opisanych przyro stach, wskazuje zawsze na 1,5—2 kg nadmiaru składającego się z przy rostu ilości białka i tłuszczu odkładanych w tkankach ciężarnej na konto przyszłej laktacji (wydzielania mleka).

29.01.2011. 14:37

Skąd czerpiemy składniki odżywcze dla prawidłowego żywienia dzieci

W zasadzie prawidłowe odżywianie dzieci nie jest trudne, jeżeli posiada się pewną znajomość wiedzy o żywieniu w ogóle i w jej świetle spraw dzi się panujące w każdej rodzinie tradycje żywieniowe. Bywają one słuszne i nawet wspomagają posiadaną wiedzę o prawidłowym żywieniu lub są wykorzystywane w prawidłowym żywieniu. Jednak czasami tra dycyjne żywienie w danej rodzinie może być przyczyną błędów żywie niowych. W życiu codziennym realizacja prawidłowego żywienia wyma ga znajomości kilku zasad. Wiemy, że organizm dziecka wzrasta, że odnawia się, że wydala resztki z przemian wewnątrzustrojowych, że broni się przed napaścią różnych czynników ze środowiska, w którym żyje, tzn. przed zakażeniem, zatruciem i in. Aby tak się działo, nieod zowne jest zrównoważone żywienie, tj. dostarczanie w codziennych kilku posiłkach wszystkich składników pokarmowych we właściwej ilo ści i we wzajemnych stosunkach względem siebie. Jak już powiedziano, zawarte są one w produktach (środkach) spoży wczych, które dla łatwiejszego ich doboru w realizowaniu prawidłowe go żywienia podzielono na grupy. Zgodnie z tym podziałem rozróż niamy:
• Mleko i produkty mleczne. Są one źródłem białka zwierzęcego bardzo wartościowego i nieodzownego dla wzrastania, a także odnowy i utrzymania jakości tkanek organizmu. Produkty te są najbogatszym źródłem wapnia, koniecznego dla kształtowania kości i zębów. Jogurty, kefiry, biały ser, serki topione i sery twarde tzw. żółte są pełnowartoś ciowymi zamiennikami płynnego mleka.
• Mięsa, ryby, jaja dostarczają tak samo jak mleko pełnowartoś ciowe białko i są źródłem żelaza, które bierze udział w tworzeniu czerwonych ciałek krwi. Mięso rybie i jaja są pełnowartościowymi zamiennikami mięsa. 100 g ryby = 100 g mięsa = 2 jaja.
• Jarzyny (warzywa) i owoce są bogatym źródłem witamin, bez których nie można utrzymać zdrowia. Są one również źródłem błon nika (włókien) potrzebnego do prawidłowego funkcjonowania jelita. Witaminy znajdujemy także w produktach owocowych i jarzynowych konserwowanych, a także w mrożonych. Jarzyny, warzywa i owoce, z których przygotowujemy potrawy zachowują swoje właściwości, jeżeli pamięta się o myciu lub spłukiwaniu tuż przed przygotowaniem z nich potraw. Należy je gotować w małej ilości wody, aby zachować witaminę C, która jest wrażliwa na działanie powietrza i temperatury.
• Chleb, produkty zbożowe, ziemniaki i suche jarzyny są źródłem węglowodanów (cukrów), energii, a także są źródłem białek roślinnych. Natomiast cukier jako produkt spożywczy w postaci sypkiej („cukier kryształ" — rafinowany) czy w kostkach nie jest niezbędnym środkiem spożywczym dla organizmu. Jeżeli codzienne żywienie (racja pokar mowa) jest wyrównane, tj. zawiera w odpowiednich ilościach różne, podstawowe produkty spożywcze, to cukier dostarczany jest wtedy w wystarczającej ilości przez owoce, jarzyny, chleb, ziemniaki i jarzyny suche (groch, fasola). Jego dodatek do potraw powinien mieć tylko znaczenie dla utrzymania tradycyjnego smaku. Tłuszcze są bogatym źródłem energii. W małych ilościach w ogóle, u dzieci w zależności od wieku, zajmują coraz mniejszy udział w cało dziennym żywieniu, ale są potrzebne organizmowi nie tylko jako bardzo bogate źródło energii, ale również jako źródło rozpuszczalnych w tłuszczach witamin i kwasów tłuszczowych biorących udział w przemianie materii. Woda jest nieodzowna dla życia i jest jedynym płynem, który musi codziennie być spożywany. Znajdujemy ją w dużej ilości w produktach płynnych (np. mleko, soki owocowe, herbata). Należy pamiętać, że takie słodzone płyny, jak np. coca cola, czy lemoniada zawierają w 1 litrze odpowiednik ok. 20 kostek cukru! Wymienione produkty spożywcze powinny wchodzić w skład co dziennej racji pokarmowej w dobranych ilościach pokrywających po trzeby organizmu dziecka na zawarte w nich składniki pokarmowe. Omijając okres niemowlęcy jako zupełnie odrębny, dieta dziecka po pierwszym roku życia powinna przynajmniej w jednym dziennym posiłku zawierać mięso, rybę lub jajo, jarzyny gotowane, świeże lub z konserwy albo z mrożonek, ziemniaki, makaron, ryż, kasze lub jarzyny suche. Natomiast wiele razy dziennie może dziecko spożywać mleko i (wtedy w małych 100 gramowych porcjach) produkty mleczne (jogurt, kefir, sery), owoce lub warzywa surowe, chleb, wodę. Jak więc widzimy, główne źródło energii potrzebnej do stałego rozwoju fizycznego i umysłowego dziecka stanowią węglowodany, tj. przede wszystkim skrobia i glukoza (cukier prosty) oraz tłuszcze. Również białko może dostarczać energię, ale nie powinno, gdyż jego głównym przeznaczeniem, po rozłożeniu na aminokwasy, jest dostarczenie rosnącemu dziecku materiału budulcowego na wzrastanie. Jeżeli zmniejszymy dostarczanie energii z pożywienia, musimy zwiększyć ilość białka, gdyż inaczej zostanie ono zużyte dla celów energetycznych i zabrak nie go na budulec. Wzrastanie (rozwój) ulegnie zwolnieniu, aż wreszcie ustanie. Taki prosty związek istnieje między nieprawidłowym żywie niem a rozwojem dziecka i między prawidłowo przebiegającym wzrastaniem a racjonalnym, prawidłowym żywieniem. Oczywiście mówimy żywieniu dziecka zdrowego i wpływie prawidłowego lub nieprawidłowego żywienia na dziecko zdrowe. Wpływ prawidłowego żywienia na prawidłowy rozwój dziecka za czyna się co najmniej w okresie życia płodowego. Jest więc zależny od prawidłowego żywienia matki w okresie ciąży.

29.01.2011. 14:36

Co to znaczy prawidłowe żywienie dzieci

Prawidłowe żywienie to dostarczanie w kilku dziennych posiłkach od powiedniej ilości energii w produktach spożywczych zawierających od powiednie ilości składników pokarmowych. Energia jest potrzebna organizmowi do wszystkich procesów ustrojo wych utrzymujących życie, jak: krążenie krwi, oddychanie, trawienie, wydzielanie gruczołów itp. Człowiek czerpie ją ze spalania wewnątrz ustroju takich związków jak: węglowodany, tj. skrobia roślinna i zwie rzęca, składająca się z cukrów prostych (węglowodanem jest również sacharoza — dwucukier, tj. cukier buraczany), tłuszcze, a także białka. Białka jednak składające się z aminokwasów stanowią przede wszystkim materiał budulcowy, bowiem aminokwasy, a także niektóre skła dniki tłuszczów (jak kwasy tłuszczowe) i węglowodanów (jak cukry proste) oraz składniki mineralne to cegiełki, z których organizm od budowuje i tworzy nowe tkanki, mające podstawowe znaczenie dlarosnącego ustroju. Niedostarczanie ich rosnącemu dziecku powoduje zahamowanie rozwoju zarówno fizycznego, jak i umysłowego. Wymienione składowe białek, tłuszczów i węglowodanów to składniki pokarmowe (odżywcze). Do składników pokarmowych zalicza się także składniki tzw. regulujące, do których należą przede wszystkim witaminy i sole mineralne, niezbędne do podtrzymywania przemiany materii, a także utrzymania właściwej jakości tkanek, np. witamina A jest niezbędna m.in. dla utrzymania ciągłości skóry, witamina D jest niezbędna dla wapnienia kości i zębów, i inne. Wymienione składniki, tj. białka, tłuszcze, węglowodany, sole mine ralne i witaminy, znajdują się w pożywieniu, tzn. w żywności. Żywność to środki spożywcze pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego, które zjadamy po odpowiednim przygotowaniu (jak np. ziemniaki lub mięso) lub jako takie (np. owoce). Pożywienie w przewodzie pokarmowym jest trawione. Trawienie uwalnia z pożywienia składniki pokarmowe (odżywcze). Jak już wspomniano, składnik pokarmowy jest to najmniejsza cząstka białek (aminokwas), tłuszczów (kwas tłuszczowy), węglowoda nów (cukier prosty), ewentualnie składników mineralnych (jak np. wapń, żelazo, jod) lub witamina (jak np. A, C, D i inne), która zostaje wchłonięta i wewnątrz organizmu użyta dla dostarczenia energii lub dla celów budulcowych i bardzo złożonych przemian wewnątrzustrojowych, utrzymujących życie człowieka i zapewniających prawidłowy rozwój dzieciom i młodzieży. Liczba składników pokarmowych najczęściej wy stępujących w środkach spożywczych wynosi ok. 60. Dzielą się one na niezbędne, które organizm musi otrzymywać w pożywieniu w odpowiedniej ilości, i nie niezbędne, które mogą być zastąpione przez inne. Do niezbędnych składników pokarmowych należą np. prawie wszystkie aminokwasy (10) zawarte w białkach zwierzęcych, 3 kwasy tłusz czowe, 2 cukry proste, wszystkie witaminy (12) i kilkanaście pierwiastków — składników soli mineralnych (jak np. wapń, żelazo, magnez, jod i in.). Dostarczanie dziecku pożywienia z nieodpowiednią ilością energii i składników pokarmowych nie tylko w za małej ilości, ale i w nieodpowiednich wzajemnych stosunkach, prowadzi do określonych chorób lub stanów niedoborowych upośledzających rozwój fizyczny (lub sprawność fizyczną) i umysłowy (lub sprawność umysłową).

29.01.2011. 14:33

Co należy wiedzieć o rozwoju dziecka

Pojęcie rozwój dziecka, choć jest pojęciem bardzo szerokim, dotyczy rozwoju fizycznego i umysłowego. Rozwój fizyczny ma bardziej uchwy tny związek z żywieniem, jako czynnikiem zewnętrznym, środowiskowym, mogącym wpływać w sposób widoczny na jego przebieg i kształt, dlatego należy zapoznać się z tym zagadnieniem. Stanowi ono nieodłączną część wiedzy o prawidłowym żywieniu dzieci. Żywienie dzieci musi spełniać zmienne potrzeby rozwijającego się organizmu. Rozwój nie przebiega w jednakowym tempie i rytmie. W życiu dziecka obserwuje się okresy przyspieszonego i zwolnionego wzrastania, ale nigdy w rozwoju dziecka nie ma przerw. Najintensywniejszy okres wzrastania występuje w życiu płodowym. Po urodzeniu w okresie noworodkowo niemowlęcym (1 miesiąc życia) tempo przemian jest jeszcze bardzo duże. Do końca pierwszego roku życia niemowlę potraja urodzeniową wagę ciała i przyrasta ok. 25 cm. Jest to jeden z najintensywniejszych okresów fizycznego rozwoju w życiu człowieka w ogóle. W okresie poniemowlęcym, tj. w drugim i trzecim roku życia, tempo przyrostów jest nieco wolniejsze, lecz jeszcze znacznie szybsze niż w na stępnych okresach życia. Przeciętny roczny przyrost długości ciała w tym okresie wynosi ok. 10 cm, a wagi ciała ok. 2,3 kg. Pod koniec trzeciego roku życia dziecko osiąga ok. 55% wysokości i ok. 25% wagi ciała właściwej dla człowieka dorosłego. Ten okres życia dziecka, ze względu na jego dużą ruchliwość, związany jest z dużym zużyciem energii. W wyniku tego obserwuje się mniejsze niż w pierwszym roku życia odkładanie się tłuszczu pod skórą i związane z tym zwolnienie przyrostu wagi ciała. Okres od 1—3 roku życia to okres tzw. wczesnego dzieciństwa. Czwarty rok życia do 7 roku życia to okres przedszkolny. Szybkość procesów rozwojowych w tym okresie maleje. Przez 3 lata (tj. w 4, 5 i 6 roku życia) wysokość ciała zwiększa się o kilkanaście centymetrów, a waga ciała o 6—7 kg. Dopiero między 7 i 8 rokiem życia obserwuje się intensywny przyrost wysokości ciała zwany „skokiem wzrostowym szkolnym". Waga ciała do 10 roku życia przyrasta o 2,3—2,7 kg rocznie. Przyrost ten zwiększa się w okresie przedpokwitaniowym — wcześniej u dziewcząt, bo ok. 11 roku życia, później o 2 lata u chłopców. U dziewczynek trwa do ok. 20 roku życia. Również u dziewcząt między 10 a 12 rokiem życia, a u chłopców między 12 a 14 rokiem życia obserwuje się znaczny skok wzrostowy, po okresie wcześniejszym, kiedy to przyrost roczny wzrostu wynosił ok. 5 cm. Niemniej skok wzrostowy przed i pokwitaniowy stanowi ok. 15% osiąganego wzrostu, podczas gdy w wadze ciała wynosi 50%. To młodzieńcze podwajanie wagi ciała wymaga uwzględnienia w odpowiednim pokryciu potrzeb żywieniowych. Istnieją trzy swoiste cechy charakteryzujące rozwój w okresie młodzieńczym, wpływające bezpośrednio na potrzeby żywieniowe w tym okresie życia: podwajanie wagi ciała w czasie skoku wzrostowego (patrz wyżej), zapotrzebowanie na białko i energię ściśle związane ze skokiem wzrostowym i wyższe niż w którymkolwiek okresie życia. w wyniku tych dużych potrzeb określonych intensywnością przemian wewnątrzustrojowych w okresie skoku wzrostowego każde ograniczenie w dostarczaniu odpowiedniej ilości energii może ten proces zahamować w sposób nieodwracalny.

29.01.2011. 14:32

Rozwój dziecka a potrzeby energetyczne i żywieniowe

Zapotrzebowanie na energię, którą dostarczają składniki odżywcze (pokarmowe) zawarte w produktach spożywczych, jest inne u dorosłych i u dzieci, tzn. u ludzi w okresie rozwoju. Zapotrzebowanie na energię (kalorie) i składniki odżywcze u człowieka dorosłego zależy od: 1) czynności fizycznej i umysłowej (tj. speł nianej pracy fizycznej i umysłowej), 2) wagi ciała, 3) wieku, 4) klimatu i innych czynników środowiskowych. U dzieci i młodzieży należy brać jeszcze pod uwagę piąty czynnik, tzn. zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze dla wzrastania, którego szybkość (tempo) jest różna w różnych okresach wieku rozwojowego. Wzrastanie mierzone wysokością ciała i zwiększeniem wagi ciała może określać potrzeby dotyczące ilości energii oraz ilości i jakości składników odżywczych. Niedobory wzrostu i wagi ciała mogą wskazywać na niedobory w żywieniu. Dlatego znajomość i zrozumienie przebiegu rozwoju dziecka są konieczne dla zrozumienia zasad prawidłowego żywienia dziecka, a tak że ich realizacji w codziennym życiu.

29.01.2011. 14:30